Björtum öngli beitirðu

4. júní 2011 - 31. mars 2012Úr Lítilli Fiskibók, hugmyndir Jóns Sigurðssonar um bættar fiskveiðar og vinnslu afla á nítjánudu öld.

Sýningin er byggð á ritinu Lítil Fiskibók, sem Jón Sigurðsson gaf út árið 1859. Þar birtist þar ný hlið á störfum Jóns sem ekki hefur verið þekktur af áhuga á fiskveiðum hingað til. Þar koma fram hugmyndir hans um fiskveiðar Íslendinga á 19. öld og hvernig mætti bæta veiðarnar og ekki síður vinnslu aflans og hvernig má nýta hann betur. Á sýningunni er dregin upp mynd af þeim útgerðarháttum sem stundaðir voru á Íslandi um miðja 19. öld og ráðleggingar Jóns og skoðanir fléttaðar inn í þá mynd. Sýningin er sett upp í samvinnu við Byggðasafn Vestfjarðar og Afmælisnefnd Jóns Sigurðssonar. Lítil Fiskibók var skrifuð sem leiðarvísir fyrir íslenska fiskimenn um veiðarfæri og vinnslu. Vel var fylgst með öllu sem frá Jóni kom á þeim tíma og því var hún lesin með athygli. Einnig fylgdi Jón bókinni eftir með veiðarfærasýningu sem hann setti upp sama ár, 1859. Jón Sigurðsson ólst upp vestur við Arnarfjörð, þar sem sjórinn var mikið sóttur. Árið sem hann varð 13 ára fór hann í verið eins og þá tíðkaðist. Síðar á ævinni tengdist hann fiskveiðum og vinnslu með ýmsum hætti. Í bókinni byrjar Jón að fjalla um hve sjórinn umhverfis landið sé mikil auðlind. Meðal annars vitnar hann í ummæli Englendingsins Mackenzie sem komst svo að orði að miðin væru „óuppausanlegur uppsprettubrunnur.“ Frakkar voru fjölmennastir allra erlendra þjóða á Íslandsmiðum á 19. öld og hvatti Jón landsmenn til að fylgja fordæmi þeirra. Stærsti kaflinn í bókinni fjallar um veiðarfæri, ekki síst þau sem algengust voru, handfærin. Annar kafli fjallar um línuveiðar og sá þriðji um netaveiðar. Í bókinni ræðir Jón einnig um vinnslu fiskaflans, mikilvægi þess að blóðga ætíð fiskinn o.s.frv. Sömuleiðis víkur Jón að lýsisvinnslu, framleiðslu á matarlími úr sundmögum og notkun á fiskúrgangi sem fóður.

Viðhorf Jóns voru raunsæ og fjallaði bókin aðallega um það sem var nærtækast að bæta. En hann sá ýmislegt fyrir sér í fjarlægari framtíð; að þilbátar kæmu í stað opinna báta, teknar væru upp fleiri vinnsluaðferðir, fiskeldi hæfist, slysavarnir væru bættar, styrkir veittir til rannsókna og tilrauna,stofnaður væri sjómannaskóli o.s.frv. Allt gekk þetta eftir og margt fyrr en hann bjóst við.

 

---